Sankcja kredytu darmowego to instytucja z art. 45 ustawy z 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim. Jeżeli kredytodawca, czyli bank lub firma pożyczkowa, naruszył przy zawieraniu umowy określone obowiązki ustawowe, konsument może złożyć pisemne oświadczenie i od tej chwili zwracać wyłącznie pożyczony kapitał. Odsetki, prowizja i inne koszty kredytu odpadają, a to, co zostało już z tego tytułu zapłacone, podlega zwrotowi.
Sankcja przysługuje tylko konsumentom, czyli osobom, które zaciągnęły kredyt na cele niezwiązane z działalnością gospodarczą. Kredyty hipoteczne podlegają odrębnej ustawie i nie są objęte tym mechanizmem.
Kiedy można powołać się na sankcję
Ustawa wymienia konkretne obowiązki, których naruszenie otwiera drogę do sankcji. W praktyce najczęściej chodzi o:
- Wadliwe informacje o kosztach – błędnie wyliczona rzeczywista roczna stopa oprocentowania (RRSO) lub całkowita kwota do zapłaty, na przykład gdy RRSO obejmuje koszty, których nie powinno, albo pomija te, które powinno.
- Braki w treści umowy – brak wymaganych informacji o oprocentowaniu i warunkach jego zmiany, o harmonogramie spłat, o prawie odstąpienia od umowy czy o zasadach wcześniejszej spłaty.
- Naruszenie formy – umowa niezawarta w formie pisemnej lub konsument nie otrzymał jej egzemplarza.
- Przekroczenie limitu kosztów pozaodsetkowych – prowizje i opłaty wyższe, niż pozwala ustawa.
Wystarczy jedno naruszenie, ale musi ono rzeczywiście wynikać z dokumentów. Orzecznictwo sądów polskich i Trybunału Sprawiedliwości UE w tych sprawach wciąż się kształtuje, dlatego każdą umowę oceniam indywidualnie i mówię wprost, jeśli podstawy do sankcji są słabe.
Termin na złożenie oświadczenia
Prawo do skorzystania z sankcji wygasa po upływie roku od dnia wykonania umowy, czyli zwykle od całkowitej spłaty kredytu. Oznacza to, że oświadczenie można złożyć w trakcie spłaty, a także w ciągu roku po spłacie ostatniej raty, również gdy kredyt został spłacony przed terminem. Po tym czasie uprawnienie przepada bez względu na wagę uchybień.
Na czym polega korzyść
Przykładowo: przy pożyczce na 10 000 zł, w której odsetki i prowizja wynoszą łącznie 3 500 zł, po skutecznym złożeniu oświadczenia konsument zwraca tylko 10 000 zł. Jeśli część kosztów została już zapłacona, może żądać ich zwrotu. Sankcja działa więc zarówno na przyszłość, jak i wstecz.
Jak prowadzę sprawę
- Analiza dokumentów – sprawdzam umowę, formularz informacyjny, harmonogram, aneksy i regulaminy oraz weryfikuję wyliczenie RRSO.
- Uzupełnienie dokumentacji – jeśli brakuje części dokumentów lub historii spłat, występuję o nie do kredytodawcy.
- Oświadczenie o skorzystaniu z sankcji – przygotowuję pismo z opisem naruszeń i żądaniem przeliczenia kredytu oraz zwrotu pobranych kosztów, a następnie doręczam je kredytodawcy w sposób pozwalający udowodnić datę złożenia.
- Postępowanie sądowe – jeżeli kredytodawca nie uwzględni oświadczenia, co zdarza się często, reprezentuję klienta w sądzie w sprawie o zwrot nienależnie pobranych kwot albo bronię go w sprawie wytoczonej przez kredytodawcę.
Co przygotować na spotkanie
- umowę kredytu lub pożyczki wraz z załącznikami i formularzem informacyjnym,
- harmonogram spłat i ewentualne aneksy,
- potwierdzenia wpłat lub zaświadczenie o spłacie,
- korespondencję z kredytodawcą.
Jeśli spłacasz kredyt gotówkowy, ratalny lub pożyczkę albo spłaciłeś go w ciągu ostatniego roku, warto sprawdzić umowę, zanim minie termin.