Separacja to orzeczenie sądu, które formalnie rozdziela małżonków, ale nie rozwiązuje małżeństwa. Bywa wybierana przez osoby, dla których rozwód jest nie do przyjęcia ze względów religijnych lub osobistych, albo przez małżonków, którzy chcą uporządkować sprawy, nie przesądzając jeszcze o przyszłości związku.
Samo zamieszkanie osobno, czyli tak zwana separacja faktyczna, nie wywołuje skutków prawnych. Skutki daje dopiero orzeczenie sądu.
Kiedy sąd orzeka separację
Podstawą jest zupełny rozkład pożycia małżeńskiego, czyli ustanie więzi uczuciowej, fizycznej i gospodarczej. W przeciwieństwie do rozwodu rozkład ten nie musi być trwały. Sąd nie orzeknie separacji, jeśli ucierpiałoby na tym dobro wspólnych małoletnich dzieci albo jeśli z innych względów byłoby to sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.
Dwa tryby postępowania
- Zgodny wniosek – jeśli małżonkowie nie mają wspólnych małoletnich dzieci i oboje chcą separacji, sąd może ją orzec w postępowaniu nieprocesowym. Jest to zwykle szybsze i prostsze.
- Pozew o separację – w pozostałych przypadkach sprawa toczy się w procesie, podobnie jak sprawa rozwodowa. Sąd może orzekać o winie rozkładu pożycia, jeśli strona tego żąda.
Sprawy o separację rozpoznaje sąd okręgowy. W wyroku sąd rozstrzyga także o władzy rodzicielskiej nad wspólnymi małoletnimi dziećmi, kontaktach z nimi i kosztach ich utrzymania, a w razie potrzeby o sposobie korzystania ze wspólnego mieszkania. Na wniosek może też orzec o alimentach między małżonkami i o podziale majątku wspólnego.
Przed rozprawą lub w jej trakcie małżonkowie mogą skorzystać z mediacji. Mediator nie rozstrzyga sprawy, ale pomaga wypracować porozumienie w sprawie dzieci, alimentów czy majątku, które sąd może następnie uwzględnić.
Skutki separacji
- Między małżonkami powstaje rozdzielność majątkowa.
- Co do zasady separacja wywołuje skutki takie jak rozwód, z tą różnicą, że małżonkowie pozostający w separacji nie mogą zawrzeć nowego małżeństwa.
- Małżonkowie nadal są zobowiązani do wzajemnej pomocy, jeśli wymagają tego względy słuszności.
- Separacja nie zamyka drogi do późniejszego rozwodu.
Zniesienie separacji
Sąd znosi separację na zgodne żądanie obojga małżonków. Z chwilą zniesienia ustają jej skutki, a sąd rozstrzyga także o władzy rodzicielskiej nad wspólnymi małoletnimi dziećmi. Na zgodny wniosek może też orzec o przywróceniu wspólności majątkowej.
Jak pomagam
Doradzam, czy separacja jest w danej sytuacji lepszym rozwiązaniem niż rozwód, przygotowuję wniosek lub pozew, odpowiedź na pozew i wnioski o zabezpieczenie (na przykład alimentów lub kontaktów z dziećmi na czas trwania sprawy) oraz reprezentuję klienta na rozprawach. Na pierwsze spotkanie warto przynieść odpis aktu małżeństwa, akty urodzenia dzieci i dokumenty dotyczące dochodów oraz kosztów utrzymania rodziny.