Zarząd sukcesyjny. Dwa miesiące, żeby firma nie umarła razem z właścicielem

Śmierć przedsiębiorcy wpisanego do CEIDG działa na firmę inaczej niż śmierć wspólnika spółki. Spółka trwa dalej, bo jest odrębnym podmiotem. Jednoosobowa działalność jest związana z osobą i bez przygotowania zatrzymuje się z dnia na dzień. Ustawa z 5 lipca 2018 r. o zarządzie sukcesyjnym (Dz.U. 2018 poz. 1629) daje na to narzędzie, ale działa ono tylko w wąskim oknie czasu.
Co się dzieje bez zarządu sukcesyjnego
To jest lista, którą rodziny poznają zwykle za późno:
- Umowy o pracę wygasają z dniem śmierci pracodawcy (art. 63(2) k.p.). Wyjątkiem jest właśnie ustanowienie zarządu sukcesyjnego, przy którym stosunki pracy trwają dalej.
- NIP wygasa, a wraz z nim możliwość wystawiania faktur pod dotychczasowymi danymi.
- Koncesje, zezwolenia i licencje co do zasady wygasają, bo były związane z osobą przedsiębiorcy.
- Rachunek firmowy zostaje zablokowany, a kontrahenci tracą stronę umowy.
Przy firmie usługowej z kilkoma pracownikami oznacza to realnie koniec działalności, nawet jeśli spadkobiercy chcą ją prowadzić dalej.
Dwie drogi powołania
Za życia. Przedsiębiorca sam wskazuje zarządcę sukcesyjnego i zgłasza go do CEIDG. To rozwiązanie najlepsze, bo zarząd zaczyna działać z chwilą śmierci, bez żadnej przerwy i bez udziału notariusza.
Po śmierci. Jeżeli przedsiębiorca tego nie zrobił, zarządcę mogą powołać osoby uprawnione: małżonek, któremu przysługuje udział w przedsiębiorstwie w spadku, spadkobierca ustawowy albo testamentowy, a także zapisobierca windykacyjny. Powołanie wymaga formy aktu notarialnego i zgody osób mających łącznie ponad 85 setnych udziałów w przedsiębiorstwie w spadku.
Termin: dwa miesiące od śmierci
To jest zdanie, dla którego warto przeczytać cały ten tekst. Powołanie zarządcy sukcesyjnego po śmierci przedsiębiorcy jest możliwe w terminie dwóch miesięcy od dnia śmierci. Po tym terminie uprawnienie wygasa i firmy nie da się już reaktywować w tym trybie.
Dwa miesiące to w praktyce bardzo mało, bo pokrywają się z żałobą, pogrzebem i zwykle z brakiem wiedzy, że taki termin w ogóle istnieje. Dlatego przy firmie rodzinnej odpowiedź na pytanie „czy jest zarządca” powinna paść w pierwszym tygodniu po śmierci, a nie po pół roku, przy dziale spadku.
Jak długo trwa zarząd
Zarząd sukcesyjny wygasa co do zasady z upływem dwóch lat od dnia śmierci przedsiębiorcy. Sąd może z ważnych przyczyn przedłużyć ten okres, nie dłużej niż do pięciu lat. To nie jest rozwiązanie docelowe, tylko pomost: ma dać czas na przeprowadzenie spraw spadkowych i podjęcie decyzji, czy ktoś przejmuje firmę, czy jest ona sprzedawana albo zamykana.
Co daje przedsiębiorstwo w spadku
Od chwili ustanowienia zarządu działa konstrukcja przedsiębiorstwa w spadku. W dużym skrócie: firma funkcjonuje dalej pod dotychczasową nazwą z dopiskiem „w spadku”, zachowuje NIP, pozostaje podatnikiem, a zarządca prowadzi jej sprawy i występuje w postępowaniach we własnym imieniu, lecz na rachunek właścicieli przedsiębiorstwa w spadku.
Zarządcą może być osoba fizyczna mająca pełną zdolność do czynności prawnych, także jeden ze spadkobierców. Nie musi to być prawnik ani księgowy, choć w praktyce potrzebuje wsparcia obojga.
Tu muszę być uczciwy
Zarząd sukcesyjny nie rozstrzyga, kto odziedziczy firmę, i nie zastępuje działu spadku. Nie chroni też przed długami: zobowiązania związane z działalnością pozostają długami spadkowymi i rozlicza się je na zasadach ogólnych. Jeśli firma była nierentowna, zarząd sukcesyjny przedłuża jedynie czas na jej uporządkowane zamknięcie, i to też bywa wartością.
Co zrobić teraz, jeśli prowadzisz jednoosobową firmę
- Sprawdź w CEIDG, czy masz wpisanego zarządcę sukcesyjnego. Jeśli nie, to jest decyzja na jedną wizytę.
- Wskaż osobę, która zna firmę na tyle, żeby prowadzić ją przez kilka miesięcy.
- Powiedz rodzinie, że taki zarządca istnieje i gdzie szukać dokumentów.
- Jeśli masz pracowników, potraktuj to jako obowiązek także wobec nich.
Podstawa prawna i źródła
- ustawa z 5 lipca 2018 r. o zarządzie sukcesyjnym przedsiębiorstwem osoby fizycznej i innych ułatwieniach związanych z sukcesją przedsiębiorstw (Dz.U. 2018 poz. 1629) — powołanie zarządcy, termin dwumiesięczny, czas trwania zarządu, przedsiębiorstwo w spadku
- art. 63(2) k.p. — wygaśnięcie umów o pracę z dniem śmierci pracodawcy i wyjątek przy zarządzie sukcesyjnym
- art. 922 k.c. — przejście praw i obowiązków majątkowych na spadkobierców
- art. 1031 k.c. — granica odpowiedzialności za długi spadkowe
Jeśli prowadzisz firmę jednoosobową albo właśnie zmarł ktoś, kto ją prowadził, odezwij się od razu. Przy drugiej sytuacji liczy się każdy tydzień z tych dwóch miesięcy.