Współwłasność, której nikt nie chce: jak z niej wyjść
Mieszkanie po rodzicach odziedziczyliście po równo. Na papierze wszystko w porządku, w praktyce od kilku lat nikt nie wie, kto ma w nim mieszkać, kto płaci czynsz i co zrobić, gdy jedno z rodzeństwa chce sprzedać, a drugie nie. To klasyczna współwłasność, której nikt nie chciał. Dobra wiadomość: prawo nie każe Wam tkwić w niej do końca życia.
Dlaczego współwłasność tak często się blokuje
Współwłasność jest wygodna, dopóki wszyscy się zgadzają. Problem w tym, że do ważniejszych decyzji potrzebna jest zgoda wszystkich. Sprzedaż całego mieszkania czy poważny remont przekraczają zakres zwykłego zarządu i wymagają zgody każdego współwłaściciela (art. 199 Kodeksu cywilnego). Jedna osoba, która mówi „nie” albo po prostu nie odbiera telefonu, potrafi zablokować sprawę — choć współwłaściciele mający łącznie co najmniej połowę udziałów mogą wtedy poprosić o rozstrzygnięcie sąd.
Do tego dochodzą codzienne spory:
- każdy współwłaściciel może korzystać z rzeczy wspólnej, ale tylko w takim zakresie, który da się pogodzić z prawami pozostałych (art. 206 k.c.),
- wydatki i ciężary, czyli czynsz, podatek od nieruchomości i remonty, ponosi się w stosunku do udziałów (art. 207 k.c.),
- jeśli jedna osoba mieszka w lokalu i nie dopuszcza do niego pozostałych, w określonych sytuacjach mogą oni żądać wynagrodzenia za korzystanie z ich części.
Każdy może zażądać zniesienia współwłasności
Podstawowa zasada jest prosta: każdy ze współwłaścicieli może żądać zniesienia współwłasności (art. 210 § 1 k.c.). Nie musi mieć do tego szczególnego powodu, a samo roszczenie się nie przedawnia. Można je wyłączyć tylko umową, i to na czas nie dłuższy niż pięć lat, z możliwością przedłużenia.
Zniesienie współwłasności może nastąpić na trzy sposoby:
- podział fizyczny, gdy rzecz da się rozsądnie podzielić, na przykład działkę (art. 211 k.c.),
- przyznanie rzeczy jednemu współwłaścicielowi ze spłatą pozostałych, co przy mieszkaniu jest najczęstszym rozwiązaniem (art. 212 § 2 k.c.),
- sprzedaż rzeczy i podział pieniędzy według udziałów, gdy nikt nie chce albo nie może przejąć rzeczy.
Spłata: ile czasu i czy kogoś na nią stać
Jeśli sąd przyznaje mieszkanie jednej osobie, wyznacza też termin spłaty pozostałych. Może ją rozłożyć na raty, ale łącznie nie na dłużej niż dziesięć lat (art. 212 § 3 k.c.).
Sąd nie przyzna jednak mieszkania komuś tylko dlatego, że bardzo go chce. Bada, czy ta osoba realnie jest w stanie spłacić pozostałych. Chodzi o to, żeby rodzeństwo nie zostało z wyrokiem, którego nie da się wyegzekwować. Jeśli więc myślisz o przejęciu mieszkania, przygotuj się na wykazanie, skąd weźmiesz pieniądze, na przykład z oszczędności albo promesy kredytowej.
Ugoda czy sąd
Najszybciej i najtaniej jest się porozumieć. Umowę o zniesienie współwłasności nieruchomości zawiera się u notariusza. Jeśli wolicie drogę sądową, ale macie wspólny pomysł na podział, można złożyć zgodny wniosek. Wniosek o zniesienie współwłasności kosztuje 1000 zł, a jeśli wszyscy się zgadzacie i składacie wspólny projekt podziału, 300 zł. Gdy mieszkanie jest po rodzicach, a spadku jeszcze nie podzieliliście, składa się wniosek o dział spadku: 500 zł albo 300 zł przy zgodnym projekcie.
Gdy porozumienia nie ma, sąd rozstrzyga sam. W tym samym postępowaniu rozlicza też wzajemne roszczenia współwłaścicieli związane z posiadaniem rzeczy, na przykład zwrot nakładów, wydatków czy pożytków. Po prawomocnym zakończeniu sprawy takich roszczeń nie można już dochodzić osobno (art. 618 k.p.c.). Dlatego wszystkie rozliczenia trzeba zgłosić na czas.
Masz jeszcze jedną opcję: sprzedaż swojego udziału
Każdy współwłaściciel może sprzedać swój udział bez zgody pozostałych (art. 198 k.c.). Udział w mieszkaniu sprzedaje się jednak zwykle taniej niż proporcjonalną część całości, bo kupujący wchodzi we współwłasność z obcymi ludźmi. To rozwiązanie dla tych, którym zależy na czasie bardziej niż na cenie.
Od czego zacząć
- Ustal stan prawny: kto jest współwłaścicielem i w jakich udziałach. Przy spadku najpierw trzeba mieć stwierdzenie nabycia spadku albo akt poświadczenia dziedziczenia.
- Zbierz dowody wydatków na lokal: czynsz, podatki, remonty.
- Zastanów się, czego realnie chcesz: mieszkania, pieniędzy czy po prostu spokoju.
Tkwicie we wspólnej nieruchomości, a temat od lat stoi w miejscu? Napisz — pokażę Ci, jakie realnie masz opcje i od której zacząć. Analiza dokumentów jest bezpłatna.
Treść ma charakter edukacyjny i nie stanowi porady prawnej.