Przyjąłeś spadek i nic nie zrobiłeś. I dobrze

Wokół spadków narosło sporo paniki. „Nie złożyłem żadnych papierów w terminie, pewnie odpowiadam za wszystkie długi” to jedno z najczęstszych zdań, jakie słyszę w kancelarii. Najczęściej jest dokładnie odwrotnie: brak oświadczenia działa dziś na korzyść spadkobiercy.
Milczenie oznacza dobrodziejstwo inwentarza
Oświadczenie o przyjęciu albo odrzuceniu spadku składa się w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swojego powołania (art. 1015 § 1 k.c.). Jeśli w tym czasie nie złoży żadnego oświadczenia, skutek wynika wprost z ustawy: spadek jest przyjęty z dobrodziejstwem inwentarza (art. 1015 § 2 k.c.).
To zmiana z 18 października 2015 r. Wcześniej brak oświadczenia oznaczał przyjęcie proste, czyli odpowiedzialność za długi bez ograniczenia. Dlatego w starszych sprawach, gdzie spadek otwarł się przed tą datą, trzeba liczyć według poprzedniego stanu prawnego. To jedna z pierwszych rzeczy, które sprawdzam.
Za co wtedy odpowiadasz
Przy przyjęciu z dobrodziejstwem inwentarza odpowiadasz za długi spadkowe tylko do wartości stanu czynnego spadku, czyli do wartości tego, co faktycznie odziedziczyłeś (art. 1031 § 2 k.c.). Twój własny majątek, zarobiony przed spadkiem i po nim, nie odpowiada za zobowiązania zmarłego ponad tę granicę.
Granicę wyznacza inwentarz. Może to być spis inwentarza sporządzony przez komornika na postanowienie sądu albo wykaz inwentarza złożony przez spadkobiercę u notariusza lub w sądzie (art. 1031 i następne k.c.). Dopóki tego nie ma, wierzyciel i tak musi liczyć się z ograniczeniem, ale w praktyce łatwiej bronić się, mając dokument.
Ważne zastrzeżenie: ograniczenie można stracić
Ochrona nie jest bezwarunkowa. Jeśli spadkobierca podstępnie pominie w wykazie inwentarza majątek albo podstępnie wpisze do niego nieistniejące długi, odpowiada za długi spadkowe bez ograniczenia (art. 1031 § 2 zdanie drugie k.c.). To nie jest przepis teoretyczny, więc wykaz trzeba wypełniać uczciwie i dokładnie.
Kiedy jednak warto działać
- Długów jest wyraźnie więcej niż majątku. Wtedy rozważ odrzucenie spadku w terminie sześciu miesięcy. Odrzucający traktowany jest tak, jakby nie dożył otwarcia spadku, a spadek przechodzi na dalszych.
- Nie wiesz, co jest w spadku. Zanim upłynie termin, warto sprawdzić księgi wieczyste, rachunki i bazy dłużników. Po terminie pozostaje już tylko dobrodziejstwo inwentarza.
- Masz małoletnie dzieci. Jeśli odrzucisz spadek, powołane zostaną one, więc trzeba od razu zaplanować kolejny krok.
- Dostałeś wezwanie do zapłaty. Odpowiadaj, ale powołując się na ograniczenie odpowiedzialności, a nie milcząc.
Podstawa prawna i źródła
- art. 1012 k.c. — trzy możliwe oświadczenia spadkobiercy
- art. 1015 k.c. — sześciomiesięczny termin i skutek milczenia
- art. 1020 k.c. — pozycja odrzucającego spadek
- art. 1031 k.c. — granice odpowiedzialności przy dobrodziejstwie inwentarza
- art. 1031(1) k.c. i następne — wykaz i spis inwentarza
- art. 637 k.p.c. i art. 644 k.p.c. — postępowanie o spis inwentarza
Pełne teksty jednolite tych kodeksów znajdziesz w dziale Akty prawne na tej stronie.
Jeśli nie wiesz, czy w spadku są długi, sprawdźmy to spokojnie, zanim pojawią się pierwsze wezwania do zapłaty.