Alimenty na byłego małżonka

„Po rozwodzie nic się nie należy” to mit, który kosztuje ludzi realne pieniądze, w obie strony. W pewnych sytuacjach były małżonek może żądać alimentów, a bardzo dużo zależy od tego, jak sąd rozstrzygnął o winie rozkładu pożycia.
Dwie podstawy, nie jedna
Obowiązek alimentacyjny między byłymi małżonkami reguluje art. 60 k.r.o. i przewiduje dwa odrębne reżimy, zależne od rozstrzygnięcia o winie.
- Reżim zwykły (art. 60 § 1 k.r.o.). Małżonek rozwiedziony, który nie został uznany wyłącznie winnym rozkładu pożycia i który znajduje się w niedostatku, może żądać od byłego małżonka dostarczania środków utrzymania w zakresie odpowiadającym jego usprawiedliwionym potrzebom oraz możliwościom zarobkowym i majątkowym zobowiązanego.
- Reżim rozszerzony (art. 60 § 2 k.r.o.). Jeżeli jeden z małżonków został uznany wyłącznie winnym rozkładu pożycia, a rozwód pociąga za sobą istotne pogorszenie sytuacji materialnej małżonka niewinnego, ten może żądać alimentów nawet wtedy, gdy nie znajduje się w niedostatku.
Dlaczego orzeczenie o winie jest tak istotne
Różnica między tymi dwoma podstawami jest praktycznie ogromna. Niedostatek to stan, w którym osoba nie jest w stanie własnymi siłami zaspokoić swoich usprawiedliwionych potrzeb. Istotne pogorszenie sytuacji materialnej to znacznie łagodniejszy próg: wystarczy porównanie poziomu życia przed rozwodem i po nim.
Dlatego decyzja, czy walczyć o orzeczenie winy, nie jest tylko kwestią satysfakcji. Ma bezpośredni skutek finansowy na lata. Małżonek uznany wyłącznie winnym nie może żądać alimentów od drugiego w żadnym wypadku.
Pięć lat i wyjątek
Obowiązek alimentacyjny wygasa, gdy uprawniony zawrze nowe małżeństwo. Gdy zobowiązanym jest małżonek, który nie został uznany winnym rozkładu pożycia, obowiązek wygasa także z upływem pięciu lat od orzeczenia rozwodu, chyba że ze względu na wyjątkowe okoliczności sąd, na żądanie uprawnionego, przedłuży ten termin (art. 60 § 3 k.r.o.).
Warto zauważyć, czego ten przepis nie mówi. Pięciu lat nie stosuje się do małżonka uznanego wyłącznie winnym: jego obowiązek nie jest z góry ograniczony czasowo. Wyjątkowe okoliczności przedłużające termin to w praktyce najczęściej ciężka choroba albo niezdolność do pracy powstała w czasie małżeństwa.
Jak sąd ustala wysokość
- usprawiedliwione potrzeby uprawnionego: mieszkanie, leczenie, utrzymanie, a nie poziom życia z czasów najlepszej koniunktury;
- możliwości zarobkowe i majątkowe zobowiązanego, czyli nie tylko to, co zarabia, ale co mógłby zarabiać;
- czy uprawniony wykorzystuje własne możliwości zarobkowe, bo alimenty nie zastępują pracy;
- długość małżeństwa i wkład w jego trwanie, zwłaszcza gdy jedno z małżonków przez lata prowadziło dom.
To nie alimenty na dzieci
To osobny obowiązek, oparty na innym przepisie i niezależny od alimentów na wspólne dzieci. Można mieć zasądzone jedne, drugie albo oba. Oba można zmieniać w razie zmiany okoliczności (art. 138 k.r.o.), co dotyczy zarówno podwyższenia, jak i obniżenia lub uchylenia.
Podstawa prawna i źródła
- art. 60 k.r.o. — alimenty między byłymi małżonkami, oba reżimy i pięcioletni termin
- art. 61 k.r.o. — odesłanie do przepisów o obowiązku alimentacyjnym
- art. 135 k.r.o. — usprawiedliwione potrzeby i możliwości zarobkowe
- art. 138 k.r.o. — zmiana wysokości alimentów przy zmianie okoliczności
Pełny tekst jednolity Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego znajdziesz w dziale Akty prawne na tej stronie.
Jeśli nie wiesz, czy po rozwodzie możesz żądać alimentów albo czy grożą one Tobie, sprawdźmy to na Twoich okolicznościach.