Odrzucenie spadku: kiedy to ma sens
Spadek kojarzy się z mieszkaniem po dziadkach albo oszczędnościami na koncie. Bywa jednak, że jedyne, co zostało, to kredyty, chwilówki i zaległości. Wtedy warto wiedzieć, że spadku nie musisz przyjmować. Ale odrzucenie to decyzja nieodwracalna i ma skutki dla innych członków rodziny, dlatego nie podejmuje się jej odruchowo.
Trzy opcje, nie dwie
Spadkobierca może:
- przyjąć spadek wprost: odpowiada za długi całym swoim majątkiem, bez ograniczeń,
- przyjąć go z dobrodziejstwem inwentarza: odpowiada za długi tylko do wartości tego, co odziedziczył (art. 1031 § 2 k.c.),
- odrzucić spadek: jest traktowany tak, jakby nie dożył otwarcia spadku (art. 1020 k.c.). Nie dostaje nic, ale też za nic nie odpowiada.
Na decyzję jest sześć miesięcy od dnia, w którym dowiedziałeś się o tytule swojego powołania (art. 1015 § 1 k.c.). Jeśli w tym czasie nic nie zrobisz, uważa się, że przyjąłeś spadek z dobrodziejstwem inwentarza.
Kiedy odrzucenie ma sens
Odrzucenie zwykle jest rozsądne, gdy:
- długi wyraźnie przewyższają majątek i nic w spadku nie ma dla Ciebie wartości osobistej,
- nie wiesz, co jest w spadku, a zmarły miał znane problemy finansowe, np. komornika, wiele pożyczek, prowadził upadającą firmę,
- nie chcesz mieć nic wspólnego z rozliczeniami z wierzycielami. Nawet przy dobrodziejstwie inwentarza to spadkobierca jest stroną dla wierzycieli i musi wykazywać, do jakiej kwoty odpowiada.
Przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza bywa lepsze, gdy:
- w spadku jest coś cennego, np. mieszkanie, a długi są mniejsze lub porównywalne,
- chcesz zachować pamiątki rodzinne albo dom, w którym mieszkasz,
- sytuacja jest niejasna, a odrzucenie uruchomiłoby lawinę w rodzinie (o tym niżej).
Odrzucenie przesuwa spadek dalej
To najczęściej pomijany skutek. Skoro odrzucający jest traktowany tak, jakby nie dożył otwarcia spadku, jego miejsce zajmują następni w kolejności. Najczęściej są to jego dzieci, także małoletnie.
Przykład: ojciec zostawia same długi. Syn odrzuca spadek. Jego udział przechodzi na jego dzieci, czyli wnuki zmarłego. Jeśli i one, przez rodziców, nie odrzucą spadku, wejdą w długi, choć z ograniczeniem do wartości spadku. Gdy spadek odrzucą wszyscy zstępni, przechodzi on na małżonka i rodziców zmarłego. Rodzeństwo zmarłego (a w miejsce nieżyjącego brata czy siostry ich dzieci) dziedziczy dopiero wtedy, gdy któregoś z rodziców już nie ma, a jeśli nie ma nikogo z tej grupy, spadek idzie dalej, do kolejnych krewnych.
Dlatego przy spadku z długami trzeba myśleć o całej rodzinie naraz. Odrzucenie w imieniu dziecka ma swoje dodatkowe zasady i czasem wymaga zgody sądu. Opisuję to w osobnym tekście.
Czego odrzucenie nie załatwi
- Nie chroni przed długami, które są Twoje. Jeśli byłeś współkredytobiorcą, poręczycielem albo małżonkiem odpowiadającym za wspólne zobowiązanie, odrzucenie spadku nic tu nie zmienia.
- Nie da się odrzucić „tylko długów”. Odrzucasz cały spadek albo nic. Nie możesz zatrzymać samochodu i odrzucić kredytu.
- Odrzucający traci też zachowek. Kto odrzuca spadek, nie może później żądać zachowku tak, jakby został pominięty.
- Nie można się wycofać „bo zmieniłem zdanie”. Oświadczenie jest nieodwołalne. Uchylić się od jego skutków można tylko w wyjątkowych sytuacjach, np. błędu istotnego, i wyłącznie za zgodą sądu (art. 1019 k.c.).
Zanim podejmiesz decyzję
- Ustal, co jest w spadku. Zapytaj banki, w których zmarły miał konto lub kredyt, przejrzyj jego korespondencję i wezwania do zapłaty, ustal, czy prowadził przeciwko niemu sprawę komornik. Możesz też złożyć wniosek o spis inwentarza.
- Policz, nie zgaduj. Zestaw aktywa i długi. Pamiętaj o długach ukrytych, np. poręczeniach.
- Pomyśl o kolejnych w kolejce. Kto przejmie spadek, jeśli Ty go odrzucisz? Czy te osoby wiedzą, co je czeka?
- Pilnuj daty. Sześć miesięcy liczy się od dowiedzenia się o tytule powołania, nie od pogrzebu.
- Złóż oświadczenie u notariusza albo w sądzie. Notariusz przekaże je do sądu spadku.
Nie ma jednej dobrej odpowiedzi dla wszystkich. Ta sama kwota długu może przemawiać za odrzuceniem w jednej rodzinie i za dobrodziejstwem inwentarza w innej.
Masz w rodzinie spadek, który wygląda bardziej na kłopot niż na majątek? Napisz, zanim upłynie termin. Sprawdzimy, co realnie wchodzi w skład spadku i którą drogę wybrać. Analiza dokumentów jest bezpłatna.
Treść ma charakter edukacyjny i nie stanowi porady prawnej.