ul. Koperkowa 1 lok. 1, 81-589 Gdynia 785 950 983 501 715 515 [email protected]
PL Polski

/ Prawo pracy

Nadgodziny. Kiedy należy się sto procent, a kiedy pięćdziesiąt

Adwokat Konrad Wysocki w kancelarii w Gdyni

„U nas się nie liczy nadgodzin” to zdanie, które słyszę regularnie. Problem w tym, że prawo liczy je niezależnie od tego, co mówi się w firmie, a roszczenie o zapłatę przedawnia się dopiero po trzech latach. To spory kawałek czasu do odrobienia.

Co jest nadgodziną

Pracą w godzinach nadliczbowych jest praca wykonywana ponad obowiązujące pracownika normy czasu pracy, a także ponad przedłużony dobowy wymiar czasu pracy wynikający z obowiązującego systemu i rozkładu (art. 151 k.p.).

Nadgodziny są dopuszczalne tylko w razie konieczności prowadzenia akcji ratowniczej albo szczególnych potrzeb pracodawcy. To drugie pojęcie bywa rozciągane, ale nie oznacza stałego sposobu organizacji pracy: jeśli nadgodziny są regułą przez cały rok, trudno mówić o potrzebie szczególnej.

Sto procent czy pięćdziesiąt

Za pracę w godzinach nadliczbowych przysługuje normalne wynagrodzenie oraz dodatek (art. 151(1) k.p.). To ważne rozróżnienie: dodatek jest doliczany do zwykłej stawki, a nie zamiast niej.

Sto procent dodatku należy się za nadgodziny przypadające:

  • w nocy;
  • w niedziele i święta niebędące dla pracownika dniami pracy;
  • w dniu wolnym udzielonym w zamian za pracę w niedzielę lub święto.

Pięćdziesiąt procent w pozostałych wypadkach, czyli za zwykłe przedłużenie dnia pracy w dzień roboczy.

Stuprocentowy dodatek należy się także za każdą godzinę nadliczbową z tytułu przekroczenia przeciętnej tygodniowej normy czasu pracy w przyjętym okresie rozliczeniowym, chyba że przekroczenie wynika z godzin, za które pracownik już otrzymał dodatek dobowy.

Czas wolny zamiast pieniędzy

Pracodawca może udzielić czasu wolnego w zamian za nadgodziny (art. 151(2) k.p.). Zasada zależy od tego, kto wystąpił z inicjatywą:

  • na wniosek pracownika udziela się czasu wolnego w wymiarze godzina za godzinę;
  • bez wniosku pracownika wymiar jest o połowę wyższy, czyli półtorej godziny za każdą nadliczbową, i nie może to obniżyć wynagrodzenia za pełny miesięczny wymiar.

Przy udzieleniu czasu wolnego dodatek nie przysługuje. To uczciwa wymiana, ale tylko wtedy, gdy czas wolny faktycznie jest udzielany, a nie obiecywany.

Limity, o których się zapomina

  • Tygodniowy czas pracy łącznie z nadgodzinami nie może przekraczać przeciętnie 48 godzin w przyjętym okresie rozliczeniowym (art. 131 k.p.).
  • Liczba nadgodzin z tytułu szczególnych potrzeb pracodawcy nie może przekroczyć 150 godzin w roku kalendarzowym dla pracownika, przy czym układ zbiorowy, regulamin albo umowa mogą ten limit podnieść.
  • Pracownikowi przysługuje dobowy odpoczynek 11 godzin i tygodniowy 35 godzin. Nadgodziny nie mogą tego odpoczynku zjeść.

Kogo nadgodziny nie obejmują tak samo

Pracownicy zarządzający w imieniu pracodawcy zakładem pracy wykonują w razie konieczności pracę poza normalnymi godzinami bez prawa do dodatku. Kierownicy wyodrębnionych komórek organizacyjnych są w sytuacji pośredniej: dodatek przysługuje im za pracę w niedzielę i święto, jeżeli nie otrzymali innego dnia wolnego.

Tu muszę być uczciwy: sama nazwa stanowiska niczego nie przesądza. Sądy badają, czy osoba faktycznie zarządzała zakładem, czy tylko miała w umowie słowo „kierownik”.

Jak to udowodnić

Ewidencję czasu pracy prowadzi pracodawca i to on ponosi konsekwencje jej braku albo nierzetelności. W praktyce pracownikowi pomagają:

  • własne zapiski prowadzone na bieżąco, nawet odręczne;
  • logi z systemu, karty wejść, raporty z telefonu służbowego;
  • korespondencja służbowa z godzinami wysyłki;
  • zeznania współpracowników;
  • grafiki i harmonogramy.

Roszczenia ze stosunku pracy przedawniają się z upływem trzech lat od dnia wymagalności (art. 291 k.p.). Nadgodziny sprzed trzech lat można więc jeszcze policzyć, ale każdy miesiąc zwłoki coś ucina.

Podstawa prawna i źródła

Pełny tekst jednolity Kodeksu pracy znajdziesz w dziale Akty prawne na tej stronie.

Jeśli pracujesz ponad normę, a rozliczenia nie widać, zacznij od zapisywania godzin. Z takim materiałem da się policzyć, o jakiej kwocie mówimy, i ocenić, czy warto iść do sądu.

Czytaj także

Zadzwoń: 785 950 983