Kredyt w euro lub dolarze: czy też można podważyć umowę
„To nie franki, tylko euro — mnie ta cała sprawa nie dotyczy.” Słyszę to zdanie regularnie i za każdym razem proszę o jedno: zatrzymaj się na chwilę. O tym, czy umowa kredytu jest wadliwa, nie decyduje nazwa waluty, tylko to, jak umowę skonstruowano i jak bank przeliczał Twoje raty.
Dlaczego media mówią prawie wyłącznie o frankach
Kredytów powiązanych z frankiem szwajcarskim było najwięcej, dlatego to one trafiły na pierwsze strony gazet, do sądów, a w końcu do ustawodawcy. Od 7 sierpnia 2026 r. obowiązuje ustawa poświęcona wyłącznie sprawom kredytów i pożyczek hipotecznych indeksowanych lub denominowanych do CHF.
To jednak nie znaczy, że tylko frankowicze mają problematyczne umowy. Banki sprzedawały też kredyty w euro, w dolarze amerykańskim, a czasem w innych walutach. Wiele z nich zbudowano na bardzo podobnym schemacie: kwota w złotych, przeliczenie na walutę, spłata rat przeliczanych z powrotem po kursie z tabeli banku.
Liczy się konstrukcja umowy, nie waluta
Ochrona konsumenta przed niedozwolonymi postanowieniami umownymi wynika z art. 385(1) Kodeksu cywilnego oraz z unijnej dyrektywy 93/13/EWG. Ani przepisy kodeksu, ani dyrektywa nie rozróżniają walut. Sąd bada, czy dane postanowienie nie było indywidualnie uzgodnione z konsumentem i czy kształtuje jego prawa w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy.
W sprawach frankowych sądy wielokrotnie kwestionowały klauzule, które pozwalały bankowi jednostronnie ustalać kurs waluty. Jeżeli w Twojej umowie w euro czy dolarze jest taki sam mechanizm, argumentacja prawna jest bardzo zbliżona. Każdą umowę trzeba jednak ocenić osobno, bo diabeł tkwi w konkretnych zapisach.
Jak ten mechanizm działał w praktyce
Najłatwiej zobaczyć problem na prostym przykładzie. Załóżmy, że bank wypłacił kredyt, przeliczając złotówki na walutę po swoim kursie kupna. Przy każdej racie przeliczał ją z powrotem na złote — ale już po kursie sprzedaży, czyli wyższym. Sama różnica między tymi dwoma kursami (spread) sprawiała, że oddawałeś więcej, choć kurs waluty na rynku w ogóle się nie zmieniał.
Do tego dochodził drugi element: to bank decydował, jaki kurs wpisze danego dnia do swojej tabeli. Umowa zwykle nie tłumaczyła, skąd ten kurs się bierze ani czego bank ma się trzymać. W praktyce oznaczało to, że jedna strona umowy mogła wpływać na wysokość Twojego zobowiązania, a Ty nie miałeś jak tego zweryfikować. I właśnie ten element najczęściej budzi wątpliwości sądów — niezależnie od tego, czy kredyt był we frankach, euro czy dolarze.
Trzy sygnały ostrzegawcze w umowie
Nie musisz od razu czytać całej umowy paragraf po paragrafie. Na start sprawdź trzy rzeczy:
- Raty przeliczane po kursie banku. Bank liczył Twoje raty według własnej tabeli kursowej, a nie według niezależnego, ogólnodostępnego kursu (np. średniego kursu NBP).
- Spread. W umowie pojawia się różnica między kursem kupna a kursem sprzedaży waluty. Kredyt wypłacano po jednym kursie, a raty pobierano po drugim, wyższym.
- Brak jasnych reguł ustalania kursu. Z umowy nie wynika, jak dokładnie bank ustalał kurs w swojej tabeli. W praktyce robił to sam, bez sprawdzalnych kryteriów.
Jeśli choć jeden punkt brzmi znajomo, nie oznacza to, że sprawa jest wygrana. Oznacza tylko, że jest co sprawdzać. Warto też zajrzeć do aneksów, bo część banków po latach pozwalała spłacać raty bezpośrednio w walucie albo zmieniała sposób ustalania kursu.
A jeśli kredyt jest już spłacony
Zamknięty kredyt nie zawsze oznacza zamkniętą sprawę. Liczy się to, jak umowa była skonstruowana i jak bank pobierał raty, a nie to, że ostatnia rata już wpłynęła. Wiele osób w ogóle nie sprawdza starych umów, bo jest przekonanych, że temat się skończył. Warto jednak pamiętać o terminach przedawnienia, dlatego lepiej sprawdzić umowę wcześniej niż później.
Czym kredyt w euro różni się od frankowego
Najważniejsza różnica jest proceduralna, a nie merytoryczna. Ustawa frankowa wprowadziła dla kredytów w CHF między innymi wstrzymanie obowiązku spłaty rat z mocy prawa po doręczeniu bankowi pozwu. Kredytów w euro i dolarze ta ustawa nie obejmuje. Kredytobiorca w EUR czy USD prowadzi sprawę na dotychczasowych zasadach, a o ewentualnym wstrzymaniu rat na czas procesu decyduje sąd. Szerzej piszę o tym w osobnym artykule.
Nie zmienia to podstawowej rzeczy: prawo do zakwestionowania niedozwolonych postanowień przysługuje Ci niezależnie od waluty.
Co realnie możesz uzyskać
Od razu zaznaczam: nie obiecuję wyników i nie da się ich zagwarantować. Każda umowa jest inna, a o rozstrzygnięciu decyduje sąd po zbadaniu konkretnych zapisów. Mogę natomiast uczciwie pokazać, w jakim kierunku takie sprawy zwykle idą.
Zasadniczo są dwa kierunki. Pierwszy to podważenie konkretnych postanowień dotyczących przeliczeń — wtedy spór dotyczy tego, jak powinny być liczone raty bez wadliwych klauzul. Drugi, dalej idący, to kwestionowanie całej umowy. Który z nich wchodzi w grę w Twoim przypadku, można ocenić dopiero po przeczytaniu dokumentów. Dlatego pierwszy krok to zawsze analiza umowy, a nie deklaracja, „co się wywalczy”.
Od czego zacząć
Pierwszy krok jest taki sam bez względu na walutę i bank:
- Odszukaj umowę kredytu i aneksy, jeśli były.
- Jeśli możesz, przygotuj historię spłat albo zaświadczenie z banku.
- Zbierz korespondencję z bankiem: reklamacje, odpowiedzi, propozycje ugód.
Nie masz wszystkiego? Nie szkodzi. Na start wystarczy sama umowa, a resztę dokumentów da się uzyskać później.
Masz kredyt w euro albo w dolarze i któryś z sygnałów zapala Ci lampkę? Prześlij umowę. Sprawdzę, na czym stoisz, a analiza dokumentów jest bezpłatna.
Najczęstsze pytania
Czy samo sprawdzenie umowy jest ryzykowne? Nie. Analiza dokumentów to tylko ocena tego, co masz podpisane. Nie wiąże się z żadnym pismem do banku ani z żadnym postępowaniem — decyzję, czy robić coś dalej, podejmujesz sam.
Mam kredyt od kilkunastu lat — czy nie jest za późno? Wiek umowy sam w sobie niczego nie przekreśla. Znaczenie mają jednak terminy przedawnienia poszczególnych roszczeń, dlatego im wcześniej sprawdzisz umowę, tym lepiej.
Czy od razu trzeba iść do sądu? Nie. Analiza to dopiero pierwszy krok. Czasem w grę wchodzi rozmowa z bankiem albo ugoda, a droga sądowa jest jedną z możliwości, nie obowiązkiem.
Ile kosztuje analiza umowy? Analiza dokumentów jest u mnie bezpłatna, niezależnie od tego, jaka to waluta i który bank.
Treść ma charakter edukacyjny i nie stanowi porady prawnej.