Co nie wchodzi do majątku wspólnego

Przy podziale majątku pierwsze pytanie nie brzmi „jak dzielimy”, tylko „co w ogóle jest wspólne”. Na tym najczęściej rozstrzyga się wynik sprawy, bo nie wszystko, co macie, dzieli się po połowie.
Dwie masy majątkowe
Z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje z mocy ustawy wspólność majątkowa, obejmująca przedmioty nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich (art. 31 § 1 k.r.o.). Obok niej istnieją jednak dwa majątki osobiste. Podziałowi podlega tylko majątek wspólny.
W praktyce spór o to, do której masy należy konkretny składnik, bywa ważniejszy niż spór o jego wartość. Mieszkanie warte kilkaset tysięcy złotych albo wchodzi do podziału, albo nie wchodzi w ogóle.
Co należy do majątku osobistego
- przedmioty nabyte przed powstaniem wspólności, czyli przed ślubem;
- przedmioty nabyte przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę, chyba że spadkodawca albo darczyńca postanowił inaczej;
- prawa majątkowe wynikające ze wspólności łącznej podlegającej odrębnym przepisom;
- przedmioty służące wyłącznie do zaspokajania osobistych potrzeb jednego z małżonków;
- prawa niezbywalne, które mogą przysługiwać tylko jednej osobie;
- przedmioty uzyskane z tytułu odszkodowania za uszkodzenie ciała lub rozstrój zdrowia oraz zadośćuczynienia, z wyjątkiem renty należnej z powodu utraty zdolności do pracy;
- wierzytelności z tytułu wynagrodzenia za pracę lub innej działalności zarobkowej, dopóki nie zostaną pobrane;
- przedmioty uzyskane z tytułu nagrody za osobiste osiągnięcia;
- prawa autorskie i prawa pokrewne, prawa własności przemysłowej oraz inne prawa twórcy;
- przedmioty nabyte w zamian za składniki majątku osobistego, czyli tak zwana surogacja.
Ta lista pochodzi z art. 33 k.r.o. i jest zamknięta. Wszystko, co nie mieści się w żadnym z tych punktów i zostało nabyte w czasie małżeństwa, należy do majątku wspólnego.
Surogacja, czyli pułapka najczęstsza
Jeśli przed ślubem miałeś mieszkanie, sprzedałeś je w trakcie małżeństwa i za te pieniądze kupiłeś inne, nowe mieszkanie pozostaje w Twoim majątku osobistym. Warunek jest jednak twardy: musisz udowodnić przepływ środków. Przelew z konta na konto, akt notarialny, daty.
Jeżeli pieniądze ze sprzedaży wpłynęły na wspólne konto, wymieszały się z wynagrodzeniami i po roku zostały wydane na zakup, wykazanie surogacji staje się bardzo trudne. Widzę to w sprawach stale i z reguły decyduje o wyniku.
Nakłady: rozliczenie, nie podział
Przy podziale majątku każdy z małżonków powinien zwrócić wydatki i nakłady poczynione z majątku wspólnego na jego majątek osobisty, a może żądać zwrotu nakładów poczynionych ze swojego majątku osobistego na majątek wspólny (art. 45 k.r.o.). To nie to samo co podział: nakład nie czyni Cię współwłaścicielem, ale daje roszczenie pieniężne.
Nie zwraca się jednak nakładów zużytych w celu zaspokojenia potrzeb rodziny, chyba że zwiększyły wartość majątku w chwili ustania wspólności. Dlatego remont kuchni i spłata kredytu to z punktu widzenia rozliczenia dwie różne sprawy.
Co zebrać przed sprawą
- akty notarialne i umowy nabycia z datami;
- postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku i akty darowizny;
- potwierdzenia przelewów pokazujące źródło środków;
- zaświadczenia o saldzie kredytów i historie spłat;
- faktury za remonty i materiały, jeśli chodzi o nakłady.
Podstawa prawna i źródła
- art. 31 k.r.o. — co wchodzi do majątku wspólnego
- art. 33 k.r.o. — zamknięta lista składników majątku osobistego
- art. 43 k.r.o. — równe udziały i odstępstwa od nich
- art. 45 k.r.o. — rozliczenie nakładów między majątkami
- art. 46 k.r.o. — podział po ustaniu wspólności
- art. 567 k.p.c. — postępowanie o podział majątku wspólnego
Pełne teksty jednolite tych kodeksów znajdziesz w dziale Akty prawne na tej stronie.
Zanim zaczniecie dzielić, ustalmy, co jest wspólne, a co osobiste. Na tym najczęściej rozstrzyga się wynik.